Cách bảo quản nước hoa trong thời tiết nóng ẩm để hương không bị đổi

Mua nguyên chai về, dùng mãi không hết, rồi một ngày mở nắp ra thấy nước trong chai sẫm lại, mùi thì lệch đi và bạn không dám xịt nữa. Chuyện này gặp nhiều lắm. Không phải vì nước hoa kém chất lượng, mà vì thời tiết ở Việt Nam khắc nghiệt với nước hoa hơn nhiều người tưởng.

Điều làm mọi thứ rắc rối hơn là Việt Nam không chỉ có một kiểu khí hậu. Lời khuyên viết cho người Sài Gòn không đủ dùng cho một phòng ngủ ở Hà Nội vào tháng Ba, còn lời khuyên viết cho Hà Nội thì chẳng nói được gì về một buổi chiều tháng Năm ở Cần Thơ. Nên bài này nói cả hai: nhiệt độ, ánh sáng và độ ẩm thực sự làm gì với chai nước hoa, rồi điều đó có nghĩa gì với nơi bạn đang sống, cho cả chai nguyên lẫn nước hoa chiết, kèm cách nhận ra khi hương đã bắt đầu biến đổi.

Nước hoa có ba kẻ thù thật sự

Nước hoa là dung dịch của tinh dầu thơm hòa trong cồn. Những thứ làm nó biến đổi nhanh nhất là:

• Nhiệt độ Nhiệt độ cao và lên xuống thất thường thúc đẩy các phản ứng hóa học bên trong chai, khiến hương lệch đi sớm hơn. Hương đầu như nhóm cam chanh, vốn là những phân tử nhẹ và dễ bay hơi nhất, sẽ mất trước tiên.
• Ánh sáng, nhất là tia UV Nắng chiếu thẳng làm nước trong chai sẫm màu và làm hương đổi. Chai trong suốt để trần, không có hộp, là nhóm rủi ro nhất.
• Không khí Mỗi lần bạn nhấn vòi xịt, không khí tràn vào thế chỗ phần nước hoa vừa đi ra. Oxy khiến các thành phần bị oxy hóa, chai càng vơi thì không khí càng nhiều. Một số hợp chất như terpene sau khi bị oxy hóa cũng dễ gây kích ứng da hơn.

Còn một yếu tố nữa hay bị bỏ qua: độ ẩm, thứ mà mình thì không bao giờ thiếu. Hơi ẩm không chui thẳng vào trong chai, nhưng nó phá hộp giấy, phá nhãn, và làm nắp vặn hay gioăng cao su xuống cấp nhanh hơn. Vì thế nhà tắm là chỗ cuối cùng nên để nước hoa, dù có tiện đến đâu đi nữa — mà nhà tắm ở Việt Nam thường là phòng ướt, không có vách ngăn giữa chỗ tắm và cái kệ, nên mỗi lần tắm là hơi nước nóng phả thẳng vào bất cứ thứ gì đang đứng trên đó.

Cùng một chai, ba vùng khí hậu khác nhau

Phần hóa học ở trên thì ở đâu cũng vậy. Cái thay đổi là tháng này kẻ thù nào đang nhắm vào chai của bạn.

Miền Bắc: bốn mùa rõ rệt, và mùa nồm ẩm

Hà Nội và Hải Phòng có mùa hè đúng nghĩa — 35 đến 38 độ và ẩm nặng — rồi một mùa đông lạnh và khô thật sự, có lúc chỉ còn khoảng 10 đến 15 độ. Một chai nằm nguyên trong cùng một ngăn kéo suốt năm vì thế phải chạy qua một biên độ mà chai ở Sài Gòn không bao giờ biết đến, và chính cái biên độ đó, chứ không phải đỉnh nhiệt, mới là thứ gây hại. Căn phòng 12 độ vào tháng Giêng và 36 độ vào tháng Bảy đang bắt nước hoa của bạn đi qua một vòng giãn nở rồi co lại, chậm rãi, năm này qua năm khác.

Rồi đến nồm ẩm, khoảng tháng Hai đến tháng Tư, và đây là điều kiện bảo quản tệ nhất cả nước. Không khí ấm và ướt tràn về gặp những bề mặt còn lạnh từ mùa đông, hơi nước đọng lại trên mọi thứ. Sàn đổ mồ hôi. Tường đổ mồ hôi. Độ ẩm nằm sát mức bão hòa nhiều ngày liền và nấm mốc mọc lên trên bất cứ thứ gì thấm nước.

Với nước hoa, đây là vấn đề của giấy trước khi là vấn đề của nước. Thủy tinh và dung dịch bên trong đã được đóng kín; hộp giấy, nhãn dán và túi vải thì không. Một cái hộp của hãng để trên kệ hở suốt mùa nồm có thể mềm ra, mọc đốm và ám mùi mốc vĩnh viễn — mà hộp đã mốc thì không còn bảo vệ gì nữa, nó trở thành một nguồn mùi nằm áp sát chai. Nhãn thì bong mép rồi chẳng bao giờ phẳng lại được như cũ.

Việc cần làm, xếp theo mức độ hiệu quả:

1. Nhấc chai khỏi mặt sàn và tránh xa tường ngoài. Đó là những bề mặt lạnh nhất, nên hơi nước đọng ở đó đầu tiên. Một ngăn kéo ngang tầm ngực nằm sát tường trong khô hơn nhiều so với đáy tủ quần áo kê áp tường mặt đường.
2. Cất hộp trong ngăn kéo đóng kín hoặc thùng nhựa có nắp, đừng để trên kệ hở. Có gói hút ẩm silica gel thì bỏ vào; loại đi kèm hộp giày hay gói bánh là đủ dùng.
3. Nếu mùa nồm bạn có bật máy hút ẩm hoặc chế độ khô của điều hòa ở một phòng nào đó, thì đấy chính là phòng nên để nước hoa. Đây là cách rẻ nhất, vì tiền điện thì bạn đã trả rồi.
4. Đừng mang chai từ phòng lạnh sang phòng ấm rồi lại mang về. Hơi nước đọng ngay trên mặt ngoài của thủy tinh lạnh, và đó là cách nhãn bị hỏng.

Miền Trung: gió khô trước, rồi nước

Đà Nẵng và Huế có mùa hè nóng và khô dưới ngọn gió Lào, lúc đó không khí hanh thật sự còn nhiệt độ trong nhà thì lên cao rồi nằm lì ở đó hàng tuần liền. Giai đoạn ấy kẻ thù là nhiệt, và là kiểu nhiệt đều đặn, không buông: một phòng tầng trên nằm ngay dưới mái có thể ấm suốt đêm, nên chai nước hoa không có được quãng nghỉ ban đêm như ở trong Nam.

Rồi khoảng tháng Chín đến tháng Mười Hai, mùa lật sang mưa lớn và lụt. Bảo quản trong mấy tháng đó chủ yếu là chuyện để ở đâu chứ không phải mát đến mức nào: thứ gì bạn quý thì phải nằm cao hơn mặt sàn, trong ngăn kéo đóng, hộp giữ cho khô. Nếu tầng trệt nhà bạn từng ngập, thì đừng để nước hoa ở tầng trệt.

Miền Nam: ngày nào cũng như ngày nào

Sài Gòn và Cần Thơ là trường hợp dễ mô tả nhất mà cũng khó lơ đi nhất, vì chẳng bao giờ có lúc nào dịu xuống. Ba mươi đến ba mươi lăm độ quanh năm, mùa khô khoảng tháng Mười Hai đến tháng Tư và mùa mưa từ tháng Năm đến tháng Mười Một, còn nhiệt độ trong nhà thì gần như không đổi giữa hai mùa. Không có mùa lạnh nào để một chai bị cất sai chỗ được nghỉ ngơi hồi lại. Nhiệt độ đang làm gì với nước hoa của bạn thì tháng Giêng nó làm y như tháng Bảy.

Cái hay là khí hậu không đổi thì rất dễ tính toán. Chọn một chỗ mát, tối, đóng kín là xong — đến tháng Ba không phải nghĩ lại lần nữa.

Chỗ nên để, và chỗ tuyệt đối không

Nguyên tắc đơn giản là: mát, tối, ổn định.

Chỗ tốt

• Ngăn kéo hoặc tủ quần áo trong phòng ngủ có bật điều hòa đều đặn
• Hộp gốc của hãng — giữ lại đi, đó là tấm chắn sáng tốt nhất bạn có được mà không mất đồng nào
• Ngăn phía trong tủ, không nằm ngay luồng gió điều hòa và không áp vào bức tường hứng nắng

Chỗ nên tránh

• Bệ cửa sổ, bàn trang điểm kê sát kính. Nhìn thì đẹp thật, nhưng làm hương lệch nhanh hơn bạn tưởng nhiều.
• Nhà tắm, nơi nhiệt độ và độ ẩm nhảy lên nhảy xuống mỗi lần tắm, và là phòng ướt nên hơi nước chẳng có chỗ nào khác để đi.
• Tầng trên cùng của nhà ống. Nhà ống hẹp và sâu, tầng trên hầm dưới mái suốt buổi chiều rồi nhả nhiệt ra từ từ cả tối. Nếu phòng ngủ của bạn ở tầng trên cùng, hãy để nước hoa xuống tầng dưới, hoặc ít nhất là trong ngăn kéo thấp nhất của món đồ kê sát tường trong.
• Trong ô tô, cái này tệ nhất. Xe đỗ giữa nắng có thể nóng hơn không khí bên ngoài tới hơn 20 độ C. Mang chai chiết theo xe cả ngày thì chẳng khác gì đem nước hoa đi đun. Cốp xe máy dựng ngoài trời cũng vậy, đủ nóng để thành vấn đề, mà lại đúng là chỗ người ta hay bỏ quên một chai nhỏ.
• Căn hộ chung cư tắt điều hòa cả ngày, tối mới bật. Nhiệt độ lên xuống vài độ mỗi ngày. Nếu không tránh được, cất chai ở ngăn kéo dưới cùng, nơi biên độ nhỏ hơn.

Nếu chỉ nhớ được một điều thôi, hãy nhớ câu này: "Đừng để nước hoa ở chỗ mà chính bạn cũng không muốn ngồi lâu." Nóng, bí, nắng hay nồm ẩm thì nước hoa cũng không thích, y như bạn.

Cất trong tủ lạnh được không?

Được, và thường có tác dụng thật với nhóm cam chanh hoặc những hương tươi sáng dễ bay hơi như Acqua di Parma Colonia (EDC) hay Jo Malone London Lime Basil & Mandarin (EDC). Nhưng có điều kiện. Phải dùng tủ lạnh chuyên để rượu vang hoặc mỹ phẩm, đặt khoảng 12-15 độ, chứ không phải ngăn rau vốn quá lạnh và đầy mùi thức ăn. Quan trọng nhất là đừng lấy ra cất vào liên tục, vì thay đổi nhiệt độ thường xuyên còn tệ hơn là để yên ở nhiệt độ phòng.

Ý cuối đó ở ngoài Bắc lại càng đúng. Mùa nồm, một chai vừa lấy khỏi tủ lạnh đem ra phòng gần như bão hòa hơi nước sẽ mờ hơi nước ngay lập tức rồi nằm đó ướt nhẹp, đúng cái điều bạn đang cố tránh. Nếu mùa xuân bạn vẫn cất tủ lạnh, hãy lấy chai ra và để nó lên nhiệt độ phòng bên trong một ngăn kéo đóng kín rồi mới mở hộp.

Không có tủ riêng thì một ngăn kéo trong phòng máy lạnh đã quá đủ cho việc dùng hằng ngày.

Nước hoa để được bao lâu?

Không có con số cố định, vì còn tùy công thức và cách bảo quản, nhưng có thể ước chừng như sau:

• Nhóm đổi hương nhanh Cam chanh, aquatic, green trong trẻo. Độ tươi của hương đầu xuống trước tiên. EDC và những EDT mỏng nhẹ nằm trong nhóm này.
• Nhóm trụ bền Amber, woody và gourmand dựng trên nền vani, hạt tonka hay patchouli thường bền hơn. Ví dụ Tom Ford Tobacco Vanille (EDP) với lá thuốc lá, vani và hạt tonka, hay Lattafa Khamrah (EDP) với quế, chà là, vani và hạt tonka.
• Nồng độ có ảnh hưởng Mỗi cấp độ có tỷ lệ tinh dầu trên cồn khác nhau, nên độ lưu hương và độ tỏa hương cũng khác. EDT thường ở khoảng 5-15%, còn parfum hay extrait thì đậm đặc hơn, và nhìn chung giữ hương lâu hơn các dòng loãng hơn.

Dấu hiệu hương đã bắt đầu đổi: xịt ra thứ đầu tiên ngửi thấy là mùi cồn hoặc một mùi chua, tanh như kim loại; màu sẫm hơn hẳn so với lúc mới mua; hoặc dung dịch đục và có cặn. Gặp vậy thì đừng cố xịt lên da, vì thành phần đã oxy hóa có thể gây kích ứng. Đem xịt trong tủ quần áo hoặc lên một chiếc khăn mùi soa cũ thì vẫn dùng được.

Có một chuyện nên tách bạch: nếu sau một mùa nồm cái hộp ám mùi mốc nhưng nước xịt ra vẫn sạch và màu vẫn y như cũ, thì nước hoa không sao. Bỏ hộp đi, hoặc hong khô nó, rồi dùng tiếp. Hộp mốc và nước hoa hỏng là hai chuyện khác nhau.